W taborze kolejowym zasadniczym hamulcem, czyli tym, który działa na cały skład pociągu, jest hamulec pneumatyczny, w normalnym trybie pracy uruchamiany z kabiny maszynisty poprzez odpowiedni manipulator na pulpicie. Dodatkowo w pojazdach trakcyjnych może być zastosowany hamulec dodatkowy, który działa tylko na pojazd trakcyjny.

Elementy wykonawcze hamulca bezpośrednio odpowiadają za wytworzenie siły przeciwnej do kierunku jazdy powodującej wytracanie prędkości. Siła ta powstaje na drodze mechanicznej na skutek tarcia jednych elementów o drugie lub na drodze elektrodynamicznej przez hamowanie elektrycznymi silnikami trakcyjnymi, pracującymi w trybie prądnicowym.

Na podstawie powyższych danych wyróżnia się hamulce cierne oraz hamulec elektrodynamiczny.

Przekładnie hamulcowe pneumatycznych hamulców ciernych składają się z cylindrów z tłoczyskami, układu dźwigni i cięgieł siłowych oraz elementów wykonawczych, którymi w zależności od typu zastosowanego hamulca ciernego są hamulce klockowe lub tarczowe. Napęd przekładni realizuje sprężone powietrze dostarczane z układu pneumatycznego. Wpuszczone powietrze do cylindra hamulcowego powoduje jego napór na tarczę tłoka, która jest wypychana. Ruch tłoczyska przenosi siłę poprzez układ dźwigniowy na elementy wykonawcze hamulca, wytwarzające siłę tarcia. Wypuszczenie powietrza z cylindra luzuje układ przekładniowy. Sprężyna powrotna zamontowana w cylindrze powoduje cofanie tłoczyska w wyniku czego przez przeciwny niż przy hamowaniu ruch dźwigni siłowych i cięgieł następuje zmniejszenie siły tarcia aż do pełnego odluźnienia hamulców.

Ponieważ elementy cierne hamulców w miarę eksploatacji zużywają się, w układzie dźwigniowym przekładni hamulcowej zastosowany jest tak zwany nastawiacz, który dopasowuje skok przekładni tak, by był zachowany prawidłowy docisk elementów ciernych niezależnie od stopnia ich zużycia. Nastawiacz może występować jako niezależne urządzenie zamontowane w układzie dźwigni siłowych i cięgieł przekładni hamulcowej lub może być zintegrowany z cylindrem hamulcowym.